De straten van Deinum
Welke straten vind je in Deinum
Aldeleane
Van oudsher een kerkpad
Deze niet echt opvallende ‘straat’ is dan ook meer een ‘leane’ dan een druk bewoonde woonomgeving. Het is er meestentijds wel druk, maar dat heeft meer te maken met het Loonbedrijf van de familie Wassenaar die aan de ‘leane’ ligt en zodoende veel agrarisch verkeer trekt. De leane is van oudsher een kerkpad, maar heeft waarschijnlijk ook gediend voor ‘verkeer’ naar de landerijen tussen Deinum en Blessum. Dit is waarschijnlijk omdat de Aldeleane, wat na de spoorweg overgang een smal fietspad is, doorloopt tot ‘Kardahûs, de boerderij van de familie Steensma.
Bûterhoeke
Niet zo’n zachte oorsprong dan het doet lijken
De naam Bûterhoeke kent niet zo’n zachte oorsprong dan het doet lijken. Toen Deinum nog een Melkfabriek kende, waar boter werd gefabriceerd, kwam het wel voor dat er boter verdween. Er werd gewezen naar dit gedeelte van Deinum waar het ’tuig dat de boter stal’ zou wonen. Het is dus de hoek waar de boter zich zou bevinden.
De Eker
Gebied in een land tussen greppel en greppel
Een ‘eker’ is het gebied in een land tussen greppel en greppel. Greppels werden en worden gemaakt om het weiland af te wateren. Voor het werken op het weiland was het aantal afgemaakte ekers een maatstaf om …
De Harke
Het Friese woord voor hark
De Harke is het Friese woord voor hark. Het betreft hier geen tuinhark, maar een hark die in gebruikt werd om het gras/ hooi van het land te halen.
De Seine
Het Friese woord voor zeis
De Seine is het Friese woord voor zeis, en werd dus gebruikt voor het maaien van het gras.
De Strikel
De strikel werd gebruikt om de botte zeis weer scherper te krijgen.
Een ‘Strikel’ is een voorwerp van hout (circa. 50 cm.) met aan het uiteinde een verharde laag van steentjes. De strikel werd gebruikt om de botte zeis weer scherper te krijgen.
De Swylder
De kleinste straat van Deinum
De ‘swylder’ is de man/ vrouw die het gras of hooi met de hark op een rij (Frysk: wurdze) harkt.
De Swylder is een van de nieuwste (en kleinste) straten van Deinum.
Feytsmahof
Feytsmahof heeft zijn oorsprong te danken aan de vroegere ‘Feytsma state’
Feytsmahof heeft zijn oorsprong te danken aan de vroegere ‘Feytsma state’ die op de plek van de huidige ijsbaan stond. Uit historie blijkt dat een van de bewoners van de state: Ruerdt fan Feytsma heette. Feytsma state werd ook wel Siertsemastate genoemd. Hier onder een tekening van Feytsma state.
Gersdroegerij
Waar in het verleden een grasdrogerij stond
De Gersdroegerij bevindt zich in een relatief nieuw deel van Deinum. De namen van de straten werden door Deinumers zelf bedacht nadat er een oproep werd geplaatst in de Klaver Trije. Erg verrassend was het dan ook niet dat er namen in de richting van de oude grasdrogerij werden bedacht, deze stond vanaf 1940 immers vroeger net buiten Deinum en op de plaats van het nieuwbouwplan. In 1980 is de grasdrogerij afgebroken. Zo is de naam ‘De gersdroegerij’ te verklaren.
Bekijk Gersdroegerij op de kaart
Heechhiemsreed
De naam is afkomstig van een boerderij en molen met de zelfde naam
Dat de Heechhiemsreed een reed is laat de naam al zien. Aan de reed staan 2 boerderijen en 1 woning. De reed is in 2002 vernieuwd en heeft nu een vernieuwde duiker in de Blessumerfeart. De naam is afkomstig van de boerderij Heechhiem en van de molen met de zelfde naam die hier aan toebehoorde.
Bekijk Heechhiemsreed op de kaart
Heechpaed
Hoog en droog
‘Heechpaed’ betekent letterlijk hoogpad. Als je over het Heechpaed loopt is dit ook wel te zien als je kijkt naar het afgegraven stuk terp. De woningen aan het Heechpaed staan dan ook ‘hoog en droog met voor en achter de woningen stukken terpafgravingen.
Hegedyk
Voormalige zeedijk van de Middelzee
We kennen allemaal het beeld van de grazende schapen op de zeewering in het noorden van Friesland. Piter Wilkens bezingt zelfs de scheve pootjes van deze dieren op de zeedijk. Maar weet iedereen dat, in de vroege Middeleeuwen, waarschijnlijk dit beeld ook de omgeving van Deinum beheerste? Toen hier de Middelzee nog langs stroomde, gold de Hegedyk als zeedijk voor deze Middelzee. De Hegedyk die ruig weg van Wier naar Boazum loopt.
De Middelzee
Om te begrijpen dat het nodig was om een zeedijk op te werpen, moeten we terug naar het oorsprong van het gevaar, de aanwezige Middelzee. Deze Middelzee wordt ook wel Bordine genoemd, omdat deze mede ontstond door het riviertje de Boorn. De Boorn heeft zijn bronnen in het landschap van Zuid-Oost Friesland, waar veel ondergrondse bronnen het stroompje ‘Koningsdiep’ voedden.
Het Koningsdiep vormde in de buurt van Oldeboorn de Boorn die nabij Raerd in de Middelzee stroomde (zie ook het kaartje). De Middelzee stroomde vanaf hier richting de Waddenzee door het gebied wat nu gemeente het Bildt vormt. De naam Borndiep tussen de Boschplaat op Terschelling en de de westkust van Ameland, geeft ook al aan dat de Middelzee hier de eilanden scheidde en de Noordzee in stroomde. De Middelzee die dus ook Deinum en Leeuwarden van elkaar scheidde, verdeelde Friesland in een westelijk gedeelte en een oostelijk, ze kregen de namen Westergo en Oostergo. De naam Westergo komen we vandaag de dag o.a.tegen in de Westergoweg, een punt van discussie, omdat er een optie is om deze te verdubbelen tot ‘Haak van Leeuwarden’.
Wonen op een kwelderwal
Nu stroomde de Middelzee niet direct langs Deinum, maar wel directer langs andere dorpen in de gemeente Menaldumadeel zoals, Boksum, Marssum,Beetgum, en Wier. Omdat de Middelzee in open verbinding stond met de Waddenzee, kon ook zout water een eind het binnenland in stromen en zorgde het getijdensysteem van eb en vloed voor een verschil in waterhoogte. Het was dus het niet overbodig om te voorkomen dat Deinum en de landerijen hier om heen, zouden worden overspoeld. De ligging van o.a. Deinum had veel te maken met kwelderwallen die zowel oostelijk als westelijk van de Middelzee lag, de kwelderwal ontstond doordat het water klei en leem afzette. Deinum lag op een westelijke kwelderwal die zich uitstrekte van Boksum/ Jellum naar Wier in het noorden, waar het als een halve maan wegdraaide en langs Menaldum en Dronrijp weer zakte. De wallen waren hoger dan het stroomgebied van de Middelzee, omdat de wallen niet inklinkten, dit was namelijk wel de oorzaak van het lagere stroomgebied van de zee, de oorsprong ligt in samenstelling ervan, klei op een veenlaag. De kwelderwallen werden opgehoogd met klei, kwelderzoden en huisvuil.
Dijkbouw
De eerste bewoners die zich in deze omgeving ‘settelden’, wierpen dijken waarschijnlijk vanaf de 10e eeuw op. Dit moest namelijk omdat de bevolking toen toenam, Westergo was een vruchtbaar gebied en er bleken steeds meer mensen te gaan wonen in deze streken. Door het aanbrengen van lage dammen tussen de terpen werden deze ontsloten en kon er verkeer ontstaan. Al snel werden deze ‘wegen’ opgehoogd en kregen ze een waterkerende functie.Ook de vorming van kerkelijke parochies ontstonden. Voor de consumptie van eten was het nodig om meer en betere bouw grond om handen te hebben.De bouw van de Hegedyk zal tussen 1050 en 1200 gebeurd zijn. Rond 1100 was er vanaf Easterwierrum tot aan Getswerdersyl boven Franeker een, voor die tijd immense, doorlopende dijk aangelegd. Westergo lag omsloten door een ringdijk. In de daaropvolgende eeuwen werd de dijk opgehoogd. De Hegedyk was dus een van de eerste ‘echte’ grote zeedijken die in Friesland werden gemaakt. Pas later werd de meer bekende Slachtedyk gemaakt, maar niet zo zeer de functie van zeewering. Om het overtollige binnenwater te lozen, werden er op enkele plaatsen keersluizen uitgevonden, bij te veel binnen water kwamen deze open te staan. Het Friese woord voor sluis is ‘syl’, zo komen Ritsumasyl en Getswerdersyl aan hun namen.
Polders en Nieuwlanden
De Middelzee tussen de Hegedyk en de oostelijke oever van de Middelzee ter hoogte van Leeuwarden en Goutum, werd tussen 1200 en 1500 drooggelegd. De kavels en sloten in dit gebied liggen er rechter bij dan die in omgeving van Deinum en Blessum, omdat deze door mensen handen werden gegraven en gerealiseerd. Het gebied ten westen van de Hegedyk, wordt ook wel ‘Deinumer Polder’ genoemd en verder op ‘It Boksumer Nijlân’. Dezelfde oorsprong als de namen van de Leeuwarder wijken Aldlân en Nijlân.
Ook Weidum en Mantgum hebben hun ‘Nieuwlanden’.Tekenen die aanwijzen dat niet altijd gras, koeien, en industrie het beeld vormden.
it Harspit
Met het prachtige huis op nummer 2 :)
Het Harspit is een vierkant blok waar de zeis (Fries: Seine) opgelegd werd om er oneffenheden uit te slaan met een harhamer. Het blokje rust op een spit die de grond in kon worden geslagen.
It Swee
Vers gemaaid gras
Als er door de maaier net gemaaid is, noemen we het gras wat op de grond ligt ‘in swee’.
Mennerdahôf
Dank zijn naam aan een oude state
De Mennerdahôf ontleent zijn naam aan de state ‘Mennerda’ die in de omgeving van Deinum heeft gestaan. De oorsprong van de state is te vinden op kaarten van eind 17e eeuw.
Bekijk Mennerdahôf op de kaart
Pypsterhôf
Vernoemd naar een lange pijp en een hof (fruitbomen)
Vanaf de ijsbaan, waar vroeger Feytsmastate stond, was een pijp onder de weg door die het water van de sloot (Slotgracht?) afwaterde naar de opvaart van deze boerderij. Mogelijk stonden hier ook fruitbomen, wat vaak voorkwam bij boeren erven. De eerste huizen tegen over de Gymzaal kregen dan ook de naam Pypsterhôf, daar waar eerder een pijp lag en een hof (fruitbomen) was. De huizen die in dit plan later gebouwd werden kregen ook de naam Pypsterhôf.
Voorheen buitengebied Deinum
Waar nu de Pypsterhôf ligt, was vroeger het buitengebied van Deinum. Hier was het ook lager en graasden er koeien die aan de boerderij toebehoorden, die op de plaats stond waar de familie van Middelaar nu woont. Deze boerderij had een vrij grote sloot die helemaal door liep tot aan waar nu de gymzaal is.
Sint Janswei
Vernoemd naar de Sint Janskerk
De naam van deze weg komt van de Sint Janskerk, genoemd naar Johannes de Doper.
Johannes doopte Jezus in de rivier de Jordaan. Er is in de kerk een afbeelding te vinden van dit bijbelverhaal.
De dag van ‘Sint Johannes’ is 24 juni, vroeger zou er op deze dag een prossessietocht over de Sint Janswei gegaan zijn. Ook rond deze datum groeit het Sint Janskruid, wat een homeopathische werking heeft tegen neerslachtigheid.
Deinum kent geen straat met de naam ‘buorren’, maar als de Deinumers ‘in rûntsje om ‘e buorren’ doen, wordt hier vaak de Sint Janswei mee bedoeld omdat deze zo mooi in een rondje om de kerk ligt.
Bekijk Sint Janswei op de kaart
Sjouke de Zeestrjitte
Sjouke de Zee was kaasmaker
Sjouke de Zee was rond 1900 als kaasmaker op de Deinumer fabriek, een bekende (literaire) Fries. De bekendheid verwierf hij door zijn artikelen in het Friese blad ‘Sljucht en Rjucht’. Bovendien had Sjouke een belangrijke rol in de ‘omslag’ van het Nederlands naar het Fries bij toneelvereniging ‘It Klaverblêd’.
Bekijk Sjouke de Zeestrjitte op de kaart
Skoallestrjitte
Voormalige locatie Christelijke ‘School met de Bijbel’
De Skoallestrjitte dankt z’n naam aan de Christelijke ‘School met de Bijbel’ die van 1952 tot 1987 aan de Skoallestrjitte stond. Na 1987 werd de school gesloopt en kwam er het Groene Kruis gebouw staan. Nu is het een woonhuis geworden en is er niets meer terug te vinden van een onderwijs achtergrond dan de naam van deze straat.
Bekijk Skoallestrjitte op de kaart
Spoarstrjitte
Per ongeluk niet helemaal goed gespeld
De naam Spoarstrjitte is niet altijd de naam geweest van de weg die Deinum ontsluit van al het gemotoriseerde verkeer.
Eerder werd het ‘Deinumerdyk’ en ‘Stationsweg’ gebruikt voor de straat die naar het spoor toeliep. Het weergeven op de straatnaamborden is misschien daarom ook niet helemaal goed gebeurd, want in het Fries moet er ‘Spoarstrjitte’ gespeld worden en niet op de wijze zo als het nu weergegeven is.
Bekijk Spoarstrjitte op de kaart
Sportleane
Dank zijn naam aan het voormalige sportcomplex
De ‘Sportleane’ ontleent zijn naam aan het voornamilge sportcomplex wat aan de Sportleane lag. Het sportcomplex werd geopend op 3 juli 1954, maar werd in 2016 verplaatst naar het vrijgekomen deel van Deinum nadat de provenciaalse weg (N31) verwijderd werd.
Ook het ‘haventje’ valt onder de Sportleane.
Hier vind je meer informatie over SF Deinum.
Trekwei
Was vroeger het jaagpad van de Harlinger trekvaart
De trekwei was vroeger het jaagpad om de boten in de ‘Harlinger trekvaart’ te trekken. De ‘Hârnzerfeart’ werd voor de oorlog bij Deinum omgelegd, de klus werd echter voltooid na de oorlog, de vaarroute van Harlingen naar Leeuwarden ging niet meer via Ritsumazijl maar via een nieuwe zuidelijkere verbinding. Het werd toen ook om gedoopt in ‘Van Harinxma kanaal’.
Tsjerkepaed
Het pad naar de kerk
We vinden het Tsjerkepaedaan de noordkant en zuidkant van de Sint Jan. Vertaald is het ‘paed’ naar de ’tsjerke’ het kerkpad, dus.
